Ieder z’n eigen realiteit

Onze werkelijkheid wordt bepaald door twee dingen: zintuigelijke waarnemingen en hoe we die interpreteren. Dat zijn beide geen objectieve dingen. In het geval van interpretatie is dat gemakkelijk te begrijpen. Vroeger was er in de meeste gemeenschappen sprake van een relatief uniforme cultuur en religie. En daarmee interpretatie van wat we om ons heen zagen en hoorden. Maar nu we meer in contact staan met mensen uit andere windstreken en religie een persoonlijke keuze is geworden, merken we dat er hele andere interpretaties van de wereld mogelijk zijn. In sommige culturen is het beleefd om iemand anders recht in de ogen te kijken, in andere culturen is dat juist een gebrek aan respect. Sommige mensen gaan uit van het bestaan van engelen of geesten, andere mensen geloven daar niet in. Met uitzondering van een (gelukkig beperkt) aantal fanatici accepteren de meeste van ons dat onze overtuigingen en onze culturele gewoontes niet gelijk hoeven te zijn aan die van iemand anders.

Wellicht lastiger te erkennen is dat onze zintuigelijke waarneming evenmin een objectieve waarheid is. Walvissen, termieten, vogels of vleermuizen ervaren een andere werkelijkheid dan wij. En bodyhackers ook. Dat zijn mensen die een stukje technologie in hun lichaam integreren, bijvoorbeeld kleine magneetjes in hun vingers waarmee ze na enige tijd magnetische velden kunnen voelen. En wetenschappers zijn bezig met nieuwe technische oplossingen om verloren zintuigen te herwinnen of te verbeteren. Het is echter niet uitgesloten dat onze zintuigen door dat soort innovaties niet alleen worden verbeterd, maar ook veranderen. En dan is daar ook nog virtual reality. Mensen leven steeds meer in een online wereld, die bijna net zo echt en belangrijk kan zijn als de fysieke wereld. Fortnite is een mooi voorbeeld. Voor spelers is dit niet alleen een game, maar ook een sociale ontmoetingsplaats. Waarin grote bedragen worden uitgegeven aan virtuele kleding (‘skins’) en waar onlangs miljoenen mensen (of eigenlijk hun avatars) een live (maar virtueel) concert bijwoonden van de bekende DJ Marshmello.

De werkelijkheid, die altijd al intersubjectief was maar in hoge mate gedeeld, wordt steeds meer een persoonlijke keuze. Wat betekent dat? Dat het lastiger wordt om met iedereen overeenstemming te krijgen over feiten. Ik verwacht dat mensen toenadering zullen zoeken tot andere mensen die hun manier van waarnemen en interpreteren delen. En dat er afstand ontstaat tot mensen voor wie dat niet geldt. Het is immers lastig om een sociaal verband te onderhouden met mensen die in een hele andere realiteit leven dan jij. Ik denk dat dit kan leiden tot een nieuw soort gemeenschappen: subculturen die leven in hun eigen wereldje. Bodyhackers die communiceren met dieren? Mensen met hypergevoelige reuk? Spiritualiteit in virtual reality? Het wordt dan misschien nog moeilijker om elkaar te begrijpen dan wanneer het alleen om religieuze en culturele verschillen gaat.