Als het internet uitvalt

De moderne maatschappij is heel erg afhankelijk van internet geworden. Niet alleen omdat het een niet weg te denken onderdeel is geworden van onze levensstijl, maar vooral omdat het inmiddels een essentiële infrastructuur is voor economie, veiligheid en zorg. Gelukkig nemen veel organisaties voorzorgsmaatregelen om hun data en de toegang tot hun systemen te beschermen. Wat minder aandacht krijgt, is dat de samenleving sterk afhankelijk is geworden van datastromen tussen organisaties. Activiteiten die vroeger om operationele redenen binnen één organisatie moesten plaatsvinden kunnen nu worden ingekocht bij gespecialiseerde toeleveranciers (die op hun beurt weer samenwerken met andere toeleveranciers). Mogelijk gemaakt door het internet, dat alle activiteiten helpt coördineren door het heen-en-weer sturen van data. Stel je voor dat dit dataverkeer tot stilstand komt. Er kunnen geen betalingen meer worden gedaan, je kan niet meer samenwerken met anderen en daardoor vallen bedrijfsprocessen uit elkaar. Zonder dataverkeer loopt de samenleving heel snel vast. Wie maakt zich druk om dat risico, misschien wel één van de grootste van deze tijd (gemeten naar kans en impact)?

De kracht van het idee achter het internet is haar decentrale karakter, waardoor het relatief ongevoelig is voor verstoringen. Als er ergens een server of datalijn uitvalt, nemen andere computers en dataverbindingen het werk over. Het internet is echter lang niet meer zo decentraal georganiseerd als in haar beginjaren. Er zijn grote knooppunten in het netwerk ontstaan (één van de grootste ter wereld staat in Amsterdam), via welke een aanzienlijk deel van het internetverkeer verloopt. Daarmee is de kwetsbaarheid toegenomen. Bovendien zijn er realistische scenario´s denkbaar waarbij zelfs een decentraal georganiseerd internet kan worden platgelegd. Ik denk dan niet aan kapotte kabels en servers, maar aan virussen, ransomware en andere digitale ellende die zich stilletjes over het hele netwerk verspreidt om vervolgens plotseling massaal geactiveerd te worden.

Wat kunnen we tegen het risico van het uitvallen van internet doen? Verzekeren is alleen een oplossing als het om lokale, geïsoleerde problemen gaat. Niet voor een uitval die een groot deel van de samenleving treft. Toepassing van blockchain en de ontwikkeling van een kwantum computer kunnen wellicht op middellange termijn een deel van de problemen voorkomen. Maar tot die tijd is het uitvallen van het internet een reëel risico zonder echte oplossing. Een goed werkend internet is een collectief goed, dat – anders dan de meeste collectieve goederen – niet door een overheid wordt aangeboden maar door een veelheid van organisaties over de hele wereld die zich aan hetzelfde technische protocol conformeren. Er is geen eigenaar. Daarmee is de bescherming van een werkend internet heel iets anders dan de bescherming van je eigen data.

Het zou goed zijn als bedrijven nagaan wat ze kunnen doen als het internet er uit ligt. Organisaties die verantwoordelijk zijn voor cruciale maatschappelijke voorzieningen zouden moeten nadenken of er datastromen zijn die ze liever via private networks dan via het openbare internet willen laten lopen. De overheid heeft een Nationaal Crisisplan ICT opgesteld, waar echter weinig inhoudelijks in staat. Laten we hopen dat men ook plannen met meer diepgang heeft ontwikkeld maar die nog even geheim houdt. Het internet is van iedereen en van niemand. Dat maakt het managen van een eventuele crisis niet eenvoudig. Een beetje voorbereiding kan daarom geen kwaad.