De uitdagingen van directe democratie

Ik moet iets bekennen: ik geloofde in directe democratie. Mijn beeld was dat de afstand tussen politiek en burger te groot is geworden. En dat internet en mobiel prima mogelijkheden bieden om via online polls de burger direct in de politieke besluitvorming te laten participeren. Waardoor de betrokkenheid bij wat er in de maatschappij gebeurt, vergroot wordt.

Dat idee heb ik een paar jaar geleden met een groot aantal mensen besproken. Maar dan moet je toch concluderen dat directe democratie lastiger is dan het op het eerste gezicht lijkt. Wat zijn de belangrijkste complicaties:

  • Wie formuleert de vragen die aan de kiezers worden voorgelegd? Want hoe de vraag wordt geformuleerd, bepaalt in hoge mate het antwoord.
  • Politiek gaat niet alleen over stemmen, maar ook over het formuleren van voorstellen, onderhandelen en het zoeken van compromissen. Hoe organiseer je dat in een online poll?
  • Lang niet iedereen heeft de kennis om de gevolgen van bepaalde keuzes te overzien. Of tijd en zin om zich in een onderwerp te verdiepen.
  • Er staan altijd heel veel onderwerpen op de politieke agenda. Die allemaal voorleggen aan de burger zou tot een overkill aan vragen leiden.
  • Mensen gaan misschien alleen stemmen over onderwerpen die hun eigen belang direct raken. Als het over landbouw gaat, stemmen alleen de boeren; als het over pensioenen gaat, stemmen alleen de gepensioneerden. Waardoor elke minderheid z’n zin krijgt, maar de totale uitkomst verre van optimaal is voor de samenleving als geheel.
  • Politiek is meer dan de optelsom van een aantal losse beslissingen. Er is ook een overkoepelende visie nodig over hoe het verder moet met de wereld, met een zekere continuïteit in de uitvoering ervan. Als die ontbreekt, krijg je al snel opportunistische en niet-consistente beslissingen (de uitgaven moeten omhoog, maar de belastingen moeten omlaag). Of een zig-zag beleid, waarbij de prioriteiten steeds veranderen.
  • Kiezers stemmen soms met de onderbuik, vanuit emoties als boosheid, jaloezie en frustratie. Dat leidt waarschijnlijk niet tot de meest verstandige beslissingen. Beroepspolitici kunnen hier wellicht beter mee omgaan.

Maar toch. Eigenlijk geloof ik nog steeds dat onze democratie beter kan door slim gebruik te maken van online middelen. Maar de manier waarop is niet zo eenvoudig. Soms is de vraag hoe we technologie het beste kunnen inzetten nog ingewikkelder dan het bedenken van de technologie zelf. Creatieve suggesties welkom!