Minder geld, meer tijd


Het is een open vraag of robots en kunstmatige intelligentie zullen leiden tot een verlies aan werk. In het verleden werd ook vaak gevreesd dat technologie (de stoommachine, de lopende band, computers) zou leiden tot het verdwijnen van arbeidsplaatsen. De praktijk was echter dat er tegelijkertijd nieuwe soorten werk ontstonden, waardoor er van massale werkloosheid geen sprake was.

Maar stel dat het deze keer anders is en dat er inderdaad minder werk voor mensen overblijft. Wat betekent dat?

Economisch betekent het dat de welvaart verschuift naar eigenaren van technologie. En omdat technologie vaak flexibeler is dan mensen, kan die worden gehuisvest (voor zover daar nog sprake van is) op plaatsen waar de belastingen het laagst zijn en de regelgeving het gunstigst. Het wordt daardoor lastig voor overheden om voldoende belasting te heffen om het verlies aan inkomen uit arbeid te compenseren (bijvoorbeeld in de vorm van uitkeringen of een basisinkomen). De inkomensongelijkheid neemt toe en wellicht hebben veel mensen minder te besteden dan nu.

Tegelijkertijd hebben we door de grotere werkloosheid ook meer vrije tijd. Verveling dreigt. Wat doen we daartegen? In elk geval geen dure hobby’s, want daar hebben de meesten van ons – zoals we veronderstellen – het geld niet voor. Ik denk dat zelfexpressie (bijvoorbeeld door schilderen of muziek maken) en het versterken van de band met andere mensen (samen dingen doen, elkaar helpen) twee interessante kandidaten zijn. Misschien maakt dat ons wel gelukkiger dan hoe we nu leven. Minder werk en minder geld hoeft niet per se slecht te zijn. Het hangt vooral af van onze verwachtingen.