Wat is een mens?


We weten intuïtief wel wat een mens is. Maar probeer het eens te omschrijven, dat valt niet mee. Want passen ook de ‘niet-standaard gevallen’ in de definitie? Ongeboren baby’s? Iemand die vegeteert of hersendood is? Iemand die zichzelf heeft ingevroren? Iemand die zich niets meer herinnert? Iemand die geen enkel sociaal contact maakt door een zeer zware geestelijke beperking?

Een hele praktische definitie was altijd: een mens is iemand die als kind van twee andere mensen is geboren. Maar die definitie staat door nieuwe medische ontwikkelingen onder druk. Vorig jaar werd in New York een baby geboren met drie ouders. Vanwege een DNA-afwijking van de moeder was een eicel van haar vermengd met de eicel van een donormoeder. Ook kloontechnologieën morrelen aan de deur van de ‘mens definitie’. Was het gekloonde schaap Dolly een echt schaap? Is een gekloond mens een echt mens? En stel dat we in staat zijn om met gentechnologie in een laboratorium een mens te ontwerpen en te maken, is dat dan uiteindelijk hetzelfde als iemand die op natuurlijke wijze is geboren?

Intuïtief zien we een mens als een lichaam met een geest (wat dat ook precies moge zijn). Maar de Italiaanse arts Sergio Canavero bereidt zich voor op de eerste hoofdtransplantatie. Als dat gebeurt, wat is dan de voortzetting van de oude mens? Wie is de eigenaar of erfgenaam van zijn spaargeld? Het oude hoofd met het nieuwe lichaam? Of het oude lichaam zonder hoofd (sorry, het klinkt een beetje luguber). Hoe zit het met een mens van wie het lichaam in belangrijke mate is vervangen door machines en organen van dieren (dit is vandaag de dag al mogelijk) of in een laboratorium gekweekte organen? Een genetische kruising tussen een mens en een aap (ook daar wordt aan gewerkt)? Of een in een laboratorium samengesteld mens? Passen dat soort gevallen in onze definitie van mens-zijn?

Dit zijn geen theoretische vragen. Want een mens heeft rechten waar hij zich op kan beroepen en plichten waar we hem op kunnen aanspreken. Maar dan moeten we wel eerst weten dat het een mens is.