Kunnen we vooruitgang tegenhouden?


Technologische vooruitgang bedreigt de bestaande orde. Banen verdwijnen door robotisering, persoonlijke dienstverlening wordt vervangen door online self-service.

Lang niet alle consequenties van nieuwe techniek worden door iedereen als positief ervaren. Maar kunnen we er wat aan doen, hebben we een keuze? Er zijn weinig voorbeelden van technologische vooruitgang die bewust werd tegengehouden, maar ze zijn er.

In het midden van de zestiende eeuw hadden de Portugezen vuurwapens geïntroduceerd in Japan. Binnen korte tijd fabriceerde Japan zelf eersteklas kanonnen en geweren en liep het land zelfs voorop in het gebruik van geschut in tijden van oorlog. De samoerai zagen echter dat hun sociale positie door vuurwapens ernstig werd bedreigd. Want het heeft weinig zin om je jarenlang te bekwamen in de kunst van het zwaard vechten als elke willekeurige sukkel je omver kan schieten. De samoerai zorgden ervoor dat de productie van vuurwapens eerst onder het centrale gezag werd gebracht om het vervolgens langzaam af te bouwen. Iets meer dan honderd jaar nadat vuurwapens in Japan waren geïntroduceerd, waren ze ook weer verdwenen.

Kernwapens passen ook in het rijtje. Na de inzet van kernwapens tegen Hiroshima en Nagasaki aan het einde van de tweede wereldoorlog hebben de landen die kernwapens bezaten met succes afspraken gemaakt met als doel het bezit van kernwapens te beperken en de inzet ervan te voorkomen.

En tot slot een voorbeeld dichter bij huis: de plofkip. Actiegroep Wakker Dier is er met een succesvolle campagne in geslaagd om de publieke opinie tegen deze ‘productiekip’ te keren. Waardoor de plofkip langzaam maar zeker uit de winkelschappen verdwijnt.

Want als er geen vraag is, dan verdwijnt ook het aanbod. De vraag is dus: wat willen wij? En als je daarover nadenkt, kom je er achter dat we vooruitgang meestal helemaal niet tegen WILLEN houden. Misschien wel als werknemer, omdat onze baan op de tocht staat. Of misschien ook als betrokken burger. Maar als consument omarmen wij bijna altijd de nieuwe, betere, goedkopere mogelijkheden.

De maatschappij, dat zijn wij. Als we technologie willen afstoppen of reguleren (beperkingen aanbrengen in de toepassing ervan), dan kan dat. Maar de grote vraag is of we het echt willen.